Sielanka, niebezpieczeństwo, rozpacz, groteska…

Dymitr SzostakowiczJednym z najwybitniejszych twórców kwartetów smyczkowych w historii muzyki jest niewątpliwie Dymitr Szostakowicz. Jego najsłynniejsze kwartety to kwartet  c-moll nr 8 i es-moll nr 15. Wpis ten chciałbym poświęcić innemu, mniej znanemu kwartetowi smyczkowemu – nr 10 As-dur.

Jego nazwa może być dość myląca. Zdecydowana większość kwartetów smyczkowych durowych w poprzednich epokach była dość pogodna. W kwartecie smyczkowym As-dur Szostakowicza nie brakuje cieplejszych fragmentów, ale dużo w nim też typowej dla Szostakowicza drapieżności, groteski bądź żalu.

Trzymajmy się jednak kolejności. Pierwsza część kwartetu to „Andante”. Ten utrzymany w umiarkowanym tempie utwór z pozoru jest pogodny i przyjemny. Nie ma w nim dramaturgii, jakiegoś punktu kulminacyjnego, nie następują zmiany dynamiki ani znaczący rozwój melodii. W tym ciepłym, spokojnym andante kryje się jednak jakaś groza, zapowiedź niebezpieczeństwa. Szczególnie fragment, w którym artyści „piłują” niemal skrzypce zakłóca sielankę, może symbolizować czyhające zagrożenie.

I niebezpieczeństwo nadciąga w drugiej części kwartetu. „Allegretto furioso”, jak sama nazwa wskazuje, zdominowane zostało przez wściekłość. Można stwierdzić, że utwór ten spełnia kryterium Beethovena „rozpala płomień w sercu mężczyzny”. Jest szybko, głośno i drażliwie, kompozytor ucieka się do prostych wielokrotnie powtarzanych motywów dbając bardziej o dramaturgię niż o melodykę. II część kwartetu smyczkowego można przyrównać do Allegro z X symfonii, choć może nie odnajduję tu tak dużo groteski.  Allegretto furioso na szczęście nie trwa zbyt długo.

Po nim następuję przeraźliwie smutne „Adagio”. To jakby płacz po katastrofie. Tempo jest bardzo powolne, czasami trwają tak długo, jakby czas się zatrzymywał, akompaniament jest wręcz flegmatyczny. W „Adagio” z X kwartetu smyczkowego widzę z kolei analogię z „Adagio” z „Symfonii Leningradzkiej”, choć jest znacznie krótsze i pozbawione fragmentów bardziej emocjonalnych.

Kompozytor z rozpaczliwej wolnej części płynnie i nieco wręcz kontrowersyjnie przechodzi do finału. „Allegretto” to utwór zdecydowanie najdłuższy z tego kwartetu i najbardziej skomplikowany. Jest lekki, skoczny i groteskowy, co eksponują krótkie nuty i pizzicato. Ze względu na charakterystyczny, choć przetwarzany refren, przypomina rondo. Główny motyw często się gubi, komplikuje, dynamika czasami narasta nasilając groteskę do granic możliwości. W części tej odnajdziemy też echa poprzednich. Fragment pierwszego „Andante”, które zresztą świetnie koresponduje z temat IV części, zostaje zacytowany pod koniec kwartetu. Pojawia się też główny temat III części, tym razem w otoczeniu „drapieżno-ironicznym”. Z kolei furia, trwająca wprawdzie dość krótko, przypomina  szaleństwo „Allegretto furioso”. W ostatnich taktach kwartetu kompozytor odwołuje się jednak do tematu samego finału, kończąc może już nie groteskowo, ale trochę sarkastycznie. Odchodzi więc od silnych emocji, których zwłaszcza w II i III części dzieła nie zabrakło.

Kwartet smyczkowy nr 10 As-dur Szostakowicza powstał około 1964 roku. Okoliczności powstania utworu nie są szczególne, jak również nie należy on do najpopularniejszych dzieł kompozytora. Nosi jednak znamiona muzyki Szostakowicza – muzyki wyrazistych kontrastów,  niezwykłych zmian emocji. Dlatego też warto się z nim zapoznać i przynajmniej kilka razy przesłuchać.

Oto fragment pełen furii:

Reklamy
Published in: on Sierpień 8, 2010 at 9:50 am  2 Komentarze  
Tags: ,

The URI to TrackBack this entry is: https://wwr44.wordpress.com/2010/08/08/sielanka-groteska/trackback/

RSS feed for comments on this post.

2 KomentarzeDodaj komentarz

  1. gratuluję wiedzy, pasji i wrażliwości;) w miarę możliwosci będe tu zagladać i pogłębiać swoją wiedzę na temat muzyki 😉

  2. Wojtku wiedzy na ten temat można Ci szczerze pozazdrościć! Trzymam kciuki za rozwijanie się tego bloga i powodzenia!:)


Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: